Kompüterdəki fayldan ictimai linkə qədər

Səhifə hazırdır və brauzerdə açılıb. Sayt kimi görünür, sayt kimi davranır: linklərə klikləmək olur, düymələr basılır. Siz onu kiməsə göndərirsiniz, o isə "açılmır" deyə cavab verir. Ya da açılır, amma stillər və şəkillər olmadan. Heç nə xarab olmayıb. Səhifə yalnız bir yerdə yaşayır, sizin diskinizdə, və brauzerin ünvan sətri bunu göstərir - sadəcə hara baxmaq lazım olduğunu bilmək gərəkdir.

"Saytı internetə necə çıxarmaq olar" sualı elə səslənir ki, sanki tapılmalı olan bir düymə var. Başqa cür soruşmaq daha faydalıdır: sayt harada yaşamalıdır ki, onu təkcə mən görməyim? Cavab hissə-hissə yığılır: server, iki ünvan, path, hostinq və deploy. Sonra - yerləşdirilmiş səhifəni necə yeniləmək, hostinqə açar nə üçün lazımdır və siz agentdən "yerləşdir" istəyəndə o nə edir.

1. Fayl bir kompüterdə yaşayır

Səhifə diskdən açılanda ünvan sətrinə baxın. Orada link yox, faylın yolu var:

file:///C:/projects/landing/index.html    # diskinizdəki faylın yolu
https://landing-demo.tiiny.site/          # başqa kompüterdəki ünvan

Birinci sətir sizin diskinizdir. Brauzer burada baxış proqramı kimi işləyir: faylı açdı, oxudu, göstərdi. Şəbəkəyə heç yerə getmədi. İkinci sətir başqa kompüterin ünvanıdır. Birincisi yalnız sizdə açılacaq, ikincisi internet olan istənilən cihazdan.

"Açılmır" da buradan gəlir. Faylı göndərmək və səhifəni dərc etmək fərqli şeylərdir. Səhifə adətən bir fayl deyil, qovluqdur: index.html, yanında style.css və şəkillər. Təkcə index.html göndərdiniz - alıcıda o açılacaq, amma stilləri və şəkilləri axtarmağa yer olmayacaq. Budur "açılır, amma əyri".

İkinci məhdudiyyət daha sadədir. Axşam noutbuku bağladınız, çantaya qoyub evə apardınız. Vəssalam, o yatır və heç kimə heç nə verə bilmir. Səhifəni hamı və həmişə görsün deyə, onun faylları sizdə yox, başqa yerdə olmalıdır.

"Məndə işləyir" və "hamıda açılır" iki fərqli vəziyyətdir. Məqalənin qalanı onların arasında olanlar haqqındadır.

2. Server

Əsas söz - server. Bu, lampaları yanıb-sönən sirli qutu deyil, sadəcə həmişə işləyən və faylları başqalarına verən kompüterdir. Onun bütün mənası budur: siz olmayanda da əlaqədə olmaq.

Elə görünür ki, onsuz da olur. Dostunuza messencerdə şəkil göndərirsiniz - o, telefonunuzdan birbaşa ona uçur? Yox. Əvvəlcə messencerin serverinə düşür, oradan da dostunuza. Ona görə göndərib telefonu söndürə və yatmağa gedə bilərsiniz, dostunuz isə şəkli iki saat sonra açacaq. Server görünməyən yerdə də ortada dayanır.

Səhifə üçün nəticə eynidir: hamı onu görsün deyə, fayllar belə bir maşında olmalıdır. İnternet əşyaların öz-özünə düşdüyü ümumi bulud deyil, yatmayan başqa bir kompüterdir. Əvvəlcə bu hətta bir az məyus edir, çox adi səslənir. Əvəzində aydındır.

3. Domen və IP

Dünyada server çoxdur və lazım olana necəsə müraciət etmək gərəkdir. Ünvanla. Serverin iki ünvanı var, adi ev kimi: koordinatlar və lövhə.

Birincisi - IP. 192.0.2.1 kimi rəqəmli ünvan: dəqiqdir, amma insan üçün oxunmur, quru koordinatlardır. Kompüterlər bir-biri ilə məhz belə danışır.

İkincisi - domen. İnsanlar üçün ad, məsələn example.com. Bu, lövhədir: dostunuza "əlli qırx beş, otuz əlli iki koordinatlarındakı binanın yanında görüşək" demirsiniz axı. "Tindəki qəhvəxananın yanında" deyirsiniz.

192.0.2.1        # IP: serverin rəqəmli ünvanı, maşınlar üçün
example.com      # domen: həmin yer, insanlar üçün adla

Biri digəri ilə necə bağlıdır: siz adı yazanda brauzer əvvəlcə adlar kataloqundan onun arxasında hansı IP durduğunu soruşur və yalnız sonra rəqəmlərlə gedir. Bu kataloq DNS adlanır və hələlik onun haqqında bundan artıq bilmək lazım deyil: siz adı yazırsınız, qalanı öz-özünə olur.

Ünvanın gözdən qaçması asan olan daha bir hissəsi: ən əvvəldəki https://. Bu, adın hissəsi deyil, əlaqə üsuludur: serverlə söhbət şifrələnir. Brauzerlər bunu müxtəlif cür göstərir, amma s hərfi olmayan http:// ünvanını hamısı təhlükəsiz olmayan kimi işarələyir. Hostinqlər şifrələməni özləri təmin edir.

4. Path və standart fayl

Serverdə adətən çoxlu fayl olur. Hansının lazım olduğunu path deyir - yol, ünvanın domendən sonrakı hissəsi. Domen binadırsa, path içəridəki hansı piştaxta olduğunu göstərir.

Ünvan soldan sağa oxunur və bu, sehrli sətir deyil, üç cavabdır. https://example.com/about/team.html o deməkdir ki, "example.com serverində about/team.html faylını aç".

Path hərfi mənada serverin diskindəki faylın yoludur: about qovluğu, onun içində team.html, kompüterinizdəki qovluğun yolu kimi. Böyük saytlarda səhifələr çox vaxt elə sorğu anında yığılır, amma məntiq eynidir: ünvan konkret yerə aparır.

Bəs path boşdursa? Siz https://example.com/ yazırsınız - hansı faylı açmaq? Cavab çoxdan razılaşdırılıb: server saytın kök qovluğundakı index.html faylını verir, demək olar ki, bütün hostinqlər belə edir. Tezliklə lazım olacaq qayda da buradandır: index.html dərc etdiyiniz qovluğun kökündə durur, iç qovluqda yox.

5. Tam marşrut

İndi bütün hissələr yerindədir və onları bir zəncirə yığmaq olar.

Siz ünvanı yazırsınız. Brauzer adlar kataloqundan domenin IP-sini öyrənir və serverə müraciət edir, server path üzrə faylı tapıb qaytarır. Brauzer sizin diskinizdə də dura biləcək həmin HTML-mətni alır və səhifəni çəkir.

Burada əsas odur ki, nişanlamanı və stilləri brauzer eyni cür çəkir, fayl istər diskdən, istər serverdən gəlsin. Fərq ondadır ki, bu fayla başqa kim çata bilər. Düzdür, diskdən açılan səhifədə brauzer JavaScript imkanlarının bir hissəsini məhdudlaşdırır, ona görə serverdə səhifə bəzən lokaldakı həmin səhifədən daha tam işləyir.

6. Hostinq

Data-mərkəzdə serveriniz yoxdur və lazım da deyil. Hostinq var - kirayə server: siz ona səhifənin qovluğunu verirsiniz, o, onu həmişə işləyən serverinə qoyur və ictimai link qaytarır. Vəssalam.

Link hostinqin domenində olacaq, sizin ad isə soldadır: landing-demo.tiiny.site, ad.github.io. Domen hostinqə məxsusdur, sizə ondan əvvəlki ad düşür: onu bəzən siz seçirsiniz, bəzən hostinq özü verir. mysite.com kimi öz domeniniz də ola bilər, amma onun alınması və qurulması barədə indi danışmayacağıq: səhifəni göstərmək üçün o lazım da deyil.

Hazır fayllardan ibarət, serverdə proqram tələb etməyən səhifə üçün (belə səhifəni statik adlandırırlar, bu ayrıca söhbətdir) pulsuz hostinqlər var. İnzibatçı olmaq lazım gəlməyəcək.

7. Deploy

Və hər şeyin xatirinə başlandığı söz. Deploy, ingiliscə deploy sözündən: siz fayllarınızı təkcə sizə deyil, başqalarına da əlçatan olan yerə kopyalayırsınız - diskinizdən hostinqin serverinə. Qovluq sizdə qalır və orada da peyda olur.

Deploydan sonra eyni qovluq iki yerdə durur və link sağdakına aparır. Soldakı heç yerə getməyib, onunla işləməyə davam etmək olar.

Əslində nə gedir:

landing/
  index.html
  style.css
  img/
    hero.png

landing/ bütövlükdə dərc olunur, ona görə style.css və şəkillər əvvəlki kimi index.html ilə yanaşı durur və həmin yollarla tapılır. index.html isə bu qovluğun kökündədir. Bir səviyyə yuxarıdakı qovluğu dərc etsəniz, linkdə qovluqların siyahısı və ya boş səhifə açılacaq.

Qovluğun serverə necə düşməsi hər hostinqdə öz cürdür. Əllə ən sadə yol: hostinqin saytını açmaq, qovluğu və ya fayllı arxivi ora sürükləmək və deploy düyməsini basmaq. Terminalda əmrlə və repozitori vasitəsilə yollar da var. Mahiyyət eynidir: qovluğunuzun kopyası onların serverində. Üsul həm də deployu kimin etməsindən asılıdır: siz sayt vasitəsilə edə bilərsiniz, agent - yalnız əmrlə.

Buradakı iki söz tez-tez rast gəlir. Lokal - sizin maşınınızda, yalnız sizin üçün. Xaricə açıq - serverdə, hamı üçün. Deploy onların arasındakı körpüdür və göründüyündən qısadır: bir qovluq və onun bir kopyası.

8. Dərc olunmuşu necə yeniləmək

index.html faylında başlığı düzəltdiniz, telefonda səhifəni yenilədiniz - orada köhnəsidir. Belə də olmalıdır. hostinqdə deploy anındakı kopya durur, siz isə orijinalı düzəltmisiniz. Linkdə yenisi görünsün deyə, qovluğu yenidən göndərmək lazımdır: yeniləmə təkrar deploydur.

Burada bir incəlik var. Həmin ünvana yenidən göndərmək yalnız hostinq sizi tanıyırsa mümkündür. Linklərin iki növü də buradan yaranır.

Müvəqqəti. Bəzi hostinqlər ümumiyyətlə hesabsız link verir - göstərmək və müzakirə etmək üçün. O, çox yaşamır: məsələn, Tiiny Host-da təxminən bir saat. Hostinq hətta bunun üçün də e-poçt istəyə bilər, bu qeydiyyat deyil, yükləməni heç olmasa nəyəsə bağlamaq üsuludur. Belə linki yeniləmək olmur, yalnız qovluğu yeni ünvanla təzədən yerləşdirmək olar.

Daimi. Hesabla link itmir, ünvanı seçmək, yeniləmək və silmək olur; pulsuz planlarda adətən saytların və yeniləmələrin sayı məhduddur. Hesab müvəqqəti link verən həmin hostinqlərdə pulsuzdur. Onunla birlikdə açar da yaranır, amma o həmişə lazım olmur.

Deployu agent edirsə, ilk dəfə ilə yeniləmə arasındakı fərq bir cümlədədir:

landing qovluğunu hostinqə yerləşdir. Telefondan açıla bilən link lazımdır.

index.html-də başlığı düzəltdim. landing-i yenidən yerləşdir, alınarsa, həmin ünvana.

İkinci sorğu dürüstdür. "Alınarsa" sözü linkin müvəqqəti və ya daimi olacağı qərarını agentə verir, o da hansının alındığını deyəcək. Agentin cavablarını göstərmirəm: onlar hər hostinqdə və skill-də fərqlidir.

9. Giriş açarı

Hostinqdəki hesab giriş açarı verir: hostinqin sizi tanıdığı hərf və rəqəmlərdən ibarət uzun sətir. Əllə iş üçün o lazım deyil: saytda hesaba girdiniz, qovluğu sürüklədiniz, deploy düyməsini basdınız - hostinq onsuz da kim olduğunuzu bilir. Açar agentə lazımdır: o, sayt vasitəsilə getmir, qovluğu əmrlə göndərir, əmri isə hostinq yalnız açara görə tanıyır. Açarla deploy faylları sizin daimi ünvanınıza qoyur, açarsız - yalnız müvəqqəti link.

Açarın öz yeri var, alətlər onu oradan özləri oxuyur: mühit dəyişəni və ya deploy skill-inin sizsiz açdığı fayl. Skill açarı hara saxlamağı soruşsa, cavab olaraq yeri göstərin, çatdakı sətri yox.

Əksi də olur: açar söhbətə özü gəlir, agentin sorğusuna servisin cavabı kimi. Onda onu həmin yerə saxlayın və yadda saxlayın ki, yazışma sirri artıq görüb.

İlk dərc üçün açar lazım deyil: müvəqqəti link və ya sayt vasitəsilə yükləmə kifayətdir.

10. Bu, Claude Code ilə birlikdə necə işləyir

Agentdən "yerləşdir" istəyəndə təxminən bu baş verir.

• Agent qovluğa baxır və hazır fayllardan ibarət səhifə görür. Hostinq üçün skill yoxdursa, onu quraşdırmağı təklif edəcək və ya hara yerləşdirməyi soruşacaq. Hostinqi siz seçirsiniz.
• Göndərməni o, əmrlə edir. Agentin icazə soruşduğu rejimlərdə əmr işə düşməzdən əvvəl görünür: orada hansı qovluğu hara göndərdiyi yazılıb və onu vərdişlə "bəli" basmaq əvəzinə oxumağa dəyər. Təsdiq istəmirsə - belə rejimlər var və lap əvvəldən açıq ola bilər - göndərməzdən əvvəl əmri və qovluğu göstərməsini xahiş edin.
• Nəticə agentin cavabındakı linkdir. Onu telefondan açın: agentin ikinci cihazı yoxdur, özü bunu yoxlamayacaq.
• Yeniləmə eyni xahişdir, "yenidən yerləşdir". Həmin ünvana alınacaq, yalnız hostinq sizi açara görə tanıyırsa. Əks halda agent dürüstcə yeni müvəqqəti link qaytaracaq və bu, xəta deyil.
• Müvəqqəti link üçün agent e-poçt soruşa bilər, bu sirr deyil. Açarı isə yox: soruşsa, cavab açarın oxuna biləcəyi yerdir, çatdakı sətir yox.