JetBrains Rider-də layihə yaratmaq

1. Giriş

C#-də kod heç vaxt sadəcə "Downloads" qovluğundakı kimi faylların yığını şəklində olmur. Hər şey həmişə layihələr üzrə qruplaşdırılır. Layihə — kod fayllarını, ayarları, üçüncü tərəf kitabxanalarına linkləri və digər vacib şeyləri saxlayan xüsusi bir konteynerdir. Proqramı işə salanda və ya onu icra olunan fayla kompilyasiya edəndə, məhz layihə bütün bunları bir yerə toplamaqdan cavabdehdir.

Layihə Solution-un içində yerləşir və bir solution-da bir neçə layihə ola bilər (məsələn, əsas tətbiq layihəsi + ayrıca test layihəsi).

2. Rider-də yeni layihənin addım-addım yaradılması

Addım 1. Layihənin yaradılması

Başlanğıc ekranda böyük mavi "New Solution" düyməsinə kliklə.

Qarşına şablon seçimi pəncərəsi çıxacaq. Başlamaq üçün "Console Application" C# üçün yaradacağıq. Bu variant başlamaq üçün idealdır, çünki dərhal istifadəçi interfeysləri və ya web-serverlər barədə düşünməyə ehtiyac yoxdur — sadəcə sən, kod və konsol.

Sağ tərəfdə layihənin detalları doldurulmalıdır:

• Solution Name: "konteyner" üçün ad. MyConsoleApp adlandır.
• Project Name: layihənin özü üçün ad. Rider eyni adı təklif edəcək və bu bizi tam qane edir.
• Location: kodunun saxlanacağı diskdə yer.
• Framework: burada .NET versiyası seçilir, sonuncunu saxla. Əgər kompüterində lazım olan .NET SDK yoxdursa, Rider bunu görəcək və özü yükləməyi və quraşdırmağı təklif edəcək — sadəcə təsdiqlə.
• Language: C#
• Do not use top-level statements: bu bizim üçün çox vacibdir! Burada checkbox-u işarələ.

Hər şey hazır olanda, mavi Create düyməsinə kliklə.

Rider layihəni yaradandan sonra, biz ənənəvi C# proqram strukturu ilə kod yazacağıq. namespace, class və Main sözlərindən qorxma — bunlar istənilən konsol proqramının standart "kərpicləri"dir.

Windows Defender-dən bildiriş. Antivirus Rider-in fayllarını yoxlayanda onu ləngidə bilər. İşin sürətlənməsi üçün IDE öz qovluqlarını istisnalara əlavə etməyi xahiş edəcək. Dialoq pəncərəsində bunu rahatlıqla təsdiqlə.

3. Layihə strukturunda necə naviqasiya etməli

Kod yazmazdan əvvəl, ekranın sol hissəsinə baxaq — bu Solution Explorer pəncərəsidir. O, sadəcə faylları yox, tətbiqinin məntiqi strukturunu göstərən bir bələdçidir. Başlanğıcda burada cəmi bir neçə element olacaq, amma hər birinin nə demək olduğunu başa düşmək vacibdir.

• MyConsoleApp (ən yuxarı səviyyə) - bu sənin Həllindir (Solution), yəni o "konteyner"dən danışırdıq.
• MyConsoleApp (daxili, C# ikonu ilə) - bu sənin Layihəndir (Project). Proqramına aid bütün fayllar burada yaşayır.
• Dependencies (Asılılıqlar) - bu, proqramın üçün inqrediyentlər siyahısı kimidir. Gələcəkdə üçüncü tərəf kitabxanaları əlavə edəndə, onlar burada görünəcək.
• Program.cs - əsas fayl. Bu, C# dilində kod olan mətn faylıdır.

Solution Explorer-də gördüyün — rahat məntiqi təqdimatdır. Diskdə, layihə qovluğunda fiziki struktur bir az daha mürəkkəbdir, amma onu da başa düşmək faydalıdır. Files tabını seçsən, belə görünür:

4. Kodu işə salmaq

Layihəni işə sal: yaşıl ▶️ Run düyməsinə kliklə (adətən pəncərənin yuxarı hissəsində, solda — tapa bilməsən, Run → Run 'MyConsoleApp' menyusunu yoxla).

Əgər hər şey uğurla keçdisə, aşağıda Run tabı açılacaq. Görəcəksən ki, proqram işə düşdü, mətn çıxardı və uğurla başa çatdı. Process finished with exit code 0 — bu, proqramının yekun hesabatıdır və deməkdir: "Missiya uğurla tamamlandı, heç bir səhv yoxdur!".

Fikir vermisən ki, kod dərslərdə və tapşırıqlarda öyrəşdiyindən fərqlidir. Dərslərdə sadəlik üçün tez-tez Top-level statements istifadə olunur — kodu birbaşa yazmaq imkanı. Burada isə klassik, tam C# proqram strukturu görürük və real tətbiqlərin əksəriyyəti məhz belə olur.

Bu "kərpiclərin" hər birini bir az sonra ətraflı öyrənəcəyik.

5. Rider üçün isti klavişlər

Kodun analizi və səhvlərin dərhal tapılması.

Rider kodunu real vaxtda analiz edir. Məsələn, dəyişənin adında səhv etsən, dərhal onu qırmızı dalğalı xəttlə vurğulayacaq və siçanla üzərinə gəldikdə düzəliş variantları təklif edəcək.

Auto-completion Windows/Linux: Ctrl+Space | macOS: ⌃Space

Sinif və ya metod adını yazmağa başlayanda, məsələn Con..., Rider tamamlanma variantları təklif edir, məsələn Console. Bu, həm yazını sürətləndirir, həm də səhvlərin qarşısını alır.

Kontekst hərəkətləri Windows/Linux: Alt+Enter | macOS: ⌥Enter

Bu ən güclü funksiyalardan biridir. Kursoru kodda istənilən sözün üzərinə qoy və bu kombinasiyanı bas. Rider vəziyyətə uyğun hərəkətlər təklif edəcək: kodun sadələşdirilməsi, səhvlərin düzəldilməsi və ya konstruktorların generasiyası və s.

Təyinat yerinə keçid Windows/Linux: Ctrl+Click və ya F12 | macOS: ⌘Click və ya F12

Dəyişənin və ya metodun elan olunduğu yerə tez keçmək üçün Ctrl (və ya Mac-də ⌘) basılı saxla və adına kliklə. Rider səni dərhal lazımi sətrə aparacaq.

Təhlükəsiz ad dəyişdirmə Windows/Linux: Ctrl+R | macOS: ⌘+R

Dəyişənin və ya metodun adını dəyişmək lazımdırsa, bunu əl ilə etmə. Kursoru adın üzərinə qoy, kombinasiyanı bas və Rider layihədə bütün istifadələri özü tapıb təhlükəsiz şəkildə yeniləyəcək.

Kodun şərhə alınması Windows/Linux: Ctrl+/ | macOS: ⌘/

Bir sətri və ya kod blokunu müvəqqəti "söndürmək" üçün, onu silmədən, seç və kombinasiyanı bas. Yenidən basanda kod şərhdən çıxacaq.

Kodun avtomatik formatlanması Windows/Linux: Ctrl+Alt+L | macOS: ⌥⌘L

Kodda boşluqlar pozulubsa və oxunmaz olubsa, bu kombinasiyanı bir dəfə basmaqla bütün fayl standartlara uyğun ideal formata düşəcək.

Bunlar inkişafı çox asanlaşdıran əsas alətlərdir. Tam siyahını rəsmi sənəddə tapa bilərsən. Və ya Rider-də Main Menu | Help | Keyboard Shortcuts PDF aç.

6. Praktik məsləhətlər və tez-tez rast gəlinən səhvlər

Hər bir developer, istər təcrübəsiz, istərsə də senior, hər gün səhvlərlə qarşılaşır. Bu tamamilə normaldır. Əsas odur ki, onlardan qorxmayasan, oxumağı və düzəltməyi bacarasan.

• Layihə kompilyasiya olunmur: ola bilər ki, düzgün .NET versiyasını seçməmisən və ya vacib faylları təsadüfən adını dəyişmisən. Solution Explorer-də strukturun gözlənilən kimi olduğuna bax.
• İşə salma düyməsi yoxdur: bəzən Rider layihəni əl ilə seçməyi tələb edir. Layihəyə sağ kliklə və Set as Startup Project seç.
• bin və obj qovluqları boşdur və ya yaranmır: onlar yalnız ilk uğurlu build-dən (Run və ya Build) sonra yaranacaq.
• ".NET SDK not found" xətası: adətən bu, .NET-in quraşdırılmadığı və ya Rider-in onu tapa bilmədiyi deməkdir. Linkə keç, SDK-nı buradan yüklə: .NET-in rəsmi səhifəsi və yenidən quraşdır.