IntelliJ IDEA-da ilk layihənin yaradılması

1. Addım-addım yeni layihənin yaradılması

IntelliJ IDEA-da layihə — bu sadəcə fayllar olan bir qovluq deyil, IDE-nin gələcək proqramınızla bağlı hər şeyi saxladığı bütöv bir konteynerdir. Layihədə bunlar olur:

• mənbə kodu (uzantısı .java olan fayllar);
• layihə ayarları (məsələn, hansı Java versiyasından istifadə ediləcəyi);
• xarici kitabxanalar (əgər lazım olarsa);
• yardımçı fayllar və resurslar.

Layihənin daxilində adətən src qovluğu olur — bu, Java fayllarınız üçün əsas yerdir. Koda aid olmayan hər şey ayrıca saxlanılır və işə mane olmur.

IntelliJ IDEA-nı işə salırıq

Başlanğıc ekranında böyük mavi New Project düyməsinə klikləyin.

Layihə parametrlərinin tənzimlənməsi

Gəlin əsas sahələrə yuxarıdan aşağı doğru baxaq:

• Name: layihənizin adı. Bu ad həmçinin diskdə qovluğun yaradılması üçün istifadə olunacaq.
• Location: layihənin kompüterdə saxlanılacağı yol. Susmaya görə IDEA öz IdeaProjects qovluğunu təklif edir. Olduğu kimi saxlayın.
• Create Git repository: layihə üçün Git versiya nəzarət sistemini dərhal init etməyə imkan verir. Bu mərhələdə, mürəkkəbləşdirməmək üçün, bu qutunu boş buraxın.
• Build system: yığım sistemi — kodun kompilyasiyasını, asılılıqların idarəsini və hazır tətbiqin yaradılmasını avtomatlaşdıran alətdir:
  • IntelliJ: IDEA-nın daxili yığım sistemi. Bizim seçimimiz.
  • Maven/Gradle: güclü, müstəqil yığım sistemləri, real layihələrin 99%-i onlardan birini istifadə edir.
• Add sample code: IDEA bizim üçün layihənin əsas strukturunu və main metodu olan sinfi avtomatik yaradacaq.

IntelliJ IDEA vasitəsilə JDK-nın quraşdırılması

Nəhayət, JDK quraşdırılması mərhələsinə gəlib çatdıq.

• Hələ quraşdırmadığımız üçün siyahı boş olacaq. Məqsədimiz — onu elə buradan yükləməkdir.

1. Aşağı açılan siyahıya klikləyin və Download JDK... seçimindən istifadə edin.

2. Qarşısınızda kiçik bir pəncərə açılacaq:

• Version: Java versiyasının seçimi. Kursumuz 25-ci versiyanı dəstəkləyir.
• Vendor: distribyutorun təchizatçısı. Əvvəlcədən razılaşdığımız kimi, Amazon Corretto seçirik.
• Location: IDEA-nın bu JDK-nı yükləyib quraşdıracağı yol. Susma dəyərində buraxa bilərsiniz.

3. Select düyməsini basın.

Bütün ayarlar tamamdır. Create düyməsini basın.

IntelliJ IDEA seçilmiş JDK-nı yükləməyə başlayacaq, sonra layihənin strukturunu yaradıb redaktorun əsas pəncərəsini açacaq. Bir neçə dəqiqə gözləmək lazım olacaq.

İlk işə salmada sağ aşağı küncdə IDEA tərəfindən, məsələn, "Microsoft Defender may affect IDE performance" kimi antivirusunuzu tənzimləməyi təklif edən bildirişi görə bilərsiniz. Rahatlıqla Exclude folders düyməsinə basın. IntelliJ IDEA layihə qovluğunu və öz sistem qovluqlarını antivirusunuzun istisnalar siyahısına avtomatik əlavə edəcək.

Proqramı ilk dəfə işə saldıqda, Ultimate pulsuz sınaq müddətinin aktivləşdirilməsi barədə banner görəcəksiniz. Bu, IntelliJ IDEA-nın yeni vahid versiyasında standart qarşılamadır.

Bu bildiriş sadəcə təsdiqləyir ki, indi sizin Ultimate-ə müvəqqəti çıxışınız var, lakin kursumuz üçün bu, məcburi olmayan bir əlavədir.

2. IDEA-ya qısa baxış

Deməli, yeni layihə yaratdıq. Gəlin burada nə gördüyümüzü anlayaq.

1. Project — layihə strukturunda hərəkət etmək üçün əsas pəncərə.

2. Hazırda açıq olan fayl Main.java

3. Run ▶ (işə salma) və Debug (sazlama) düymələri

4. Yan menyu

• Services — xarici servislərə nəzarət üçün istifadə olunur, başlanğıc mərhələdə lazım olmayacaq.
• Terminal — əməliyyat sisteminizin (Windows, macOS, Linux) komanda sətri (konsol) birbaşa IDE-yə inteqrasiya olunub.
• Problems — panel kod yazma prosesində kompilyasiya xətalarını və xəbərdarlıqları göstərir. IDEA kodunuzu anındaca analiz edir və problemli yerləri vurğulayır, çox vaxt avtomatik düzəlişlər təklif edir.
• Git — budaqlanan diaqram şəklində ikon. Bu panel Git versiya nəzarət sistemi ilə işləmək üçündür.

3. Layihənin strukturu

İndi soldakı layihə strukturu pəncərəsinə daha diqqətlə baxaq. IntelliJ IDEA bizim üçün bir neçə vacib fayl və qovluq yaratdı.

• .idea — bu, IntelliJ IDEA-nın xidməti qovluğudur. Burada məhz bu layihəyə xas ayarlar saxlanılır.
  Bu qovluğu əl ilə dəyişməyin və ya digər tərtibatçılara göndərməyin. O, hər bir istifadəçi üçün fərdidir.
• src — hər bir Java layihəsində ən vacib qovluqdur. Adı «sources» (mənbə faylları) sözünün qısaldılmasıdır. Məhz burada bütün kodunuz yerləşəcək.
  • Main.java — «Add sample code» işarəsini qoyduğumuz üçün IDEA bizim üçün bu faylı yaratdı. Bu, proqramın «giriş nöqtəsi» olan public static void main(String[] args) metodunu daşıyan Java sinfidir. Hər hansı bir Java proqramının icrası məhz buradan başlayır.
• .gitignore — Git versiya nəzarət sistemi üçün konfiqurasiya faylıdır.
• External Libraries — bu real qovluq deyil, layihəyə qoşulmuş bütün xarici kitabxanaların virtual təqdimatıdır. Hazırda orada yalnız bir, lakin ən əsas kitabxana var — bizim JDK.

4. Proqramın işə salınması

Ən xoş hissə — proqramı işə salmaq və zəhmətinizin nəticəsini görməkdir (təkcə xətaları yox).

Yuxarı hissədəki Run düyməsini basın ▶. Onun solunda hansı faylın icra olunacağı yazılıb (bizim halda Current File):

Alternativ: fayla sağ klik → ▶ Run Run 'Main.main()'.

Proqramın icra nəticəsini görəcəksiniz

İşə salma komandası (qırmızı ilə) — proqramı işə salmaq üçün IntelliJ IDEA-nın formalaşdırıb əməliyyat sisteminə ötürdüyü komandadır.

Bu, yüklədiyimiz həmin JDK-dan icra olunan java.exe faylına birbaşa çağırışdır. Məhz bu fayl Java-nın Virtual Maşınını (JVM) işə salır. java.exe-dən sonrakı sətrin qalan hissəsi — xidməti parametrlərdir.

Proqramın çıxışı (mavi ilə) — bu, kodunuzun faydalı nəticəsidir.

Tamamlama kodu (yaşıl ilə) Process finished with exit code 0. Bu mesaj — proqramın necə başa çatdığı barədə son hesabatdır.

• Razılaşmaya görə, exit code 0 o deməkdir ki, proqram başlanğıcdan sona qədər bütün təlimatları uğurla yerinə yetirib və səhvsiz, normal qaydada tamamlanıb.
• Başqa istənilən kod icra prosesində xəta baş verdiyini bildirir.

Bu sətirə həmişə diqqət yetirin. O — proqramınızın «çökməsi» və ya düzgün tamamlanması barədə əsas göstəricidir.

Bundan əlavə, ilk işə salmadan sonra soldakı layihə strukturunda yeni out qovluğu peyda olacaq. Orada kompilyasiya olunmuş .class faylları — JVM-in icra etdiyi bayt-kod — yerləşir.

Təbriklər! Siz peşəkar IDE-də Java-da ilk proqramınızı yazıb işə saldınız.

IDEA-da proqramın işə salınması necə işləyir

Run düyməsini basdıqda aşağıdakılar baş verir:

1. IDEA kodunuzu kompilyasiya edir — .java fayllarını .class-a (JVM üçün bayt-kod) çevirir.
2. JVM işə düşür — Java Virtual Maşını proqramın icrasına main metodundan başlayır.
3. Nəticə çıxışa verilir — System.out.println vasitəsilə yazdıqlarınız konsolda görünür.

Bütün bu sehr bir neçə kliklə baş verir — nə kompilatoru əl ilə çağırmağa, nə də faylın hara saxlandığını axtarmağa ehtiyac var.

5. IntelliJ IDEA keyboard shortcuts

IntelliJ IDEA redaktə, naviqasiya, refaktorlama, sazlama və digər tapşırıqlarla bağlı əksər əmrlər üçün klaviatura qısayollarına malikdir. Bu isti düymələri yadda saxlamaq, əllərinizi klaviaturadan ayırmadan daha məhsuldar işləməyinizə kömək edəcək.

Qısayol kombinlərini JetBrains sənədlərində OS seçimi ilə görə bilərsiniz.

Və ya birbaşa IDEA-da baxın. Menu-Help-Keyboard shortcuts PDF.

6. İlk layihəni yaradarkən səhvlər

Java faylını src qovluğunda yaratmamaq

Java dünyasında dəyişməz bir razılaşma var: src qovluğu — layihənizin bütün mənbələrinin köküdür. İnkişaf mühiti və yığım sistemləri kodu məhz orada tapmağı gözləyir.

Sinifin və faylın adlarının uyğun gəlməməsi
Faylın adı sinifin adı ilə eyni olmalıdır (registrə diqqət!). Məsələn, Main.java sinfi üçün Main. Əgər faylı main.java (kiçik hərflə) adlandırsanız, kompilyator narazı qalacaq.

main metodu buraxılıb və ya səhv yazılıb
Metod məhz public static void main(String[] args) olmalıdır. Cəmi bir yazı səhvi — və proqram işə düşməyəcək.

Layihə üçün JDK seçilməyib
Layihə yaradılarkən JDK seçilməyibsə və ya yol düzgün deyilsə, IDEA layihəni kompilyasiya edə bilməyəcək. Ayarları File → Project Structure → Project SDK vasitəsilə yoxlayın.

Yolda boşluqlar və kiril işarələri
Müasir sistemlər xeyli dözümlü olsa da, qızıl qayda qüvvədədir: layihə və JDK yollarında kiril işarələri, boşluqlar və ya xüsusi simvollar olmamalıdır. Ən yaxşısı yalnız latın hərflərindən və alt xətlərdən istifadə etməkdir.

Düzgün sinfin işə salınmaması
Əgər sizdə main metodu olan bir neçə sinif varsa, düzgün faylı işə saldığınızdan əmin olun (sağ klik → ▶ Run).