Axının vəziyyətləri və həyat dövrü

1. Java-da axının əsas vəziyyətləri

Java-da axın sadəcə “işə salınıb” və ya “dayanıb” deyil. Onun tam bir həyat dövrü var və hər mərhələdə axın fərqli davranır. Bu mərhələləri anlamaq — sabit çoxaxınlı tətbiqlər yazmağın və qəribə “asılmalar” və “gözlənilməz tamamlanmalar”ın sazlanmasının açarıdır.

Hansı vəziyyətlər var?

Java aşağıdakı əsas axın vəziyyətlərini müəyyən edir (onlar Thread.State enum-unda sadalanır):

NEW

RUNNABLE

BLOCKED

WAITING

TIMED_WAITING

TERMINATED

Maraqlı fakt:
Köhnə kitab və məqalələrdə başqa adlara və ya bir qədər fərqli sxemlərə rast gələ bilərsiniz. Amma Java 5+ ilə bu vəziyyətlər standart sayılır.

Axının həyat dövrünün vizual sxemi

stateDiagram-v2
    [*] --> NEW
    NEW --> RUNNABLE: start()
    RUNNABLE --> BLOCKED: synchronized-a daxil olma cəhdi, lakin monitor məşğuldur
    BLOCKED --> RUNNABLE: monitor azad edildi
    RUNNABLE --> WAITING: wait(), join()
    RUNNABLE --> TIMED_WAITING: sleep(), wait(timeout), join(timeout)
    WAITING --> RUNNABLE: notify()/notifyAll(), join() başa çatdı
    TIMED_WAITING --> RUNNABLE: taym-out bitdi / notify()/notifyAll()
    RUNNABLE --> TERMINATED: run() başa çatdı
    WAITING --> TERMINATED: run() başa çatdı (nadir)
    TIMED_WAITING --> TERMINATED: run() başa çatdı (nadir)

2. Axını idarəetmə metodları

Yuxu: Thread.sleep(long millis)

Bəzən axının “yuxuya getməsi” lazımdır ki, digərlərinə mane olmasın və ya hadisəni gözləsin. Thread.sleep(ms) metodu axını müəyyən edilmiş millisekund müddətinə

TIMED_WAITING

System.out.println("Axın 2 saniyəlik yuxuya gedir...");
Thread.sleep(2000); // 2 saniyəlik yuxuya gedirik
System.out.println("Axın oyandı!");

• Yuxu bitəndən sonra axın

  RUNNABLE

  vəziyyətinə qayıdır (işə hazırdır).
• Axın yuxu zamanı dayandırılarsa, InterruptedException atılır.

Başqa axının tamamlanmasını gözləmək: join()

Bəzən axını sadəcə işə salmaq yox, onun işi bitənə qədər gözləmək lazımdır. Bunun üçün Java-da join() metodu var:

Thread t = new Thread(() -> {
    System.out.println("İşləyirəm...");
    try { Thread.sleep(1000); } catch (InterruptedException e) {}
    System.out.println("Hazırdır!");
});
t.start();
System.out.println("t axınının tamamlanmasını gözləyirəm...");
t.join(); // Cari axın (məsələn, main) t-ni gözləyir
System.out.println("t axını tamamlandı!");

Burada əsas axın, join() çağırılan kimi gözləməyə başlayır. Bu müddət ərzində o,

WAITING

TIMED_WAITING

Axının dayandırılması: interrupt()

Bəzən istifadəçi “Ləğv et” düyməsini basanda olduğu kimi, axından işi dayandırmasını xahiş etmək lazım olur. Bunun üçün interrupt() metodu istifadə olunur:

Thread t = new Thread(() -> {
    while (!Thread.currentThread().isInterrupted()) {
        // İşləyirik...
    }
    System.out.println("Axın dayandırma siqnalına görə tamamlandı!");
});
t.start();
// ... bir müddət sonra:
t.interrupt(); // Axına siqnal: “dayanma vaxtıdır”

Anlamaq vacibdir ki, çağırış interrupt() axını dərhal öldürmür. O, sadəcə xüsusi bir bayraq qurur. Axının özü bu bayrağı vaxtaşırı isInterrupted() vasitəsilə yoxlamalı və öz-özünə tamamlanmalıdır. Əgər axın həmin vaxt yuxu vəziyyətində (sleep()) və ya gözləmədə (wait())dirsə, o, təkcə bayrağı görməyəcək, həm də dərhal InterruptedException alacaq. Məhz belə, Java-da axınların “düzgün” dayandırılması qurulub: proqram onları güc tətbiq edərək dayandırmır, sadəcə tamamlanma vaxtının gəldiyini bildirir.

3. Vəziyyətlər arasında keçid nümunələri

Gəlin nümunələrlə axının öz vəziyyətləri arasında necə “səyahət etdiyinə” baxaq.

Nümunə 1:

NEW

→

RUNNABLE

→

TERMINATED

Thread t = new Thread(() -> System.out.println("Salam!"));
System.out.println(t.getState()); // NEW
t.start();
System.out.println(t.getState()); // RUNNABLE (və ya TERMINATED, əgər axın çox sürətlidirsə)
t.join();
System.out.println(t.getState()); // TERMINATED

Nümunə 2:

RUNNABLE

→

TIMED_WAITING

→

RUNNABLE

→

TERMINATED

Thread t = new Thread(() -> {
    try {
        System.out.println("Yuxuya gedirəm...");
        Thread.sleep(1000); // TIMED_WAITING
        System.out.println("Oyandım!");
    } catch (InterruptedException e) {
        System.out.println("Axın dayandırıldı!");
    }
});
t.start();

Nümunə 3:

RUNNABLE

→

WAITING

join() ilə

Thread t1 = new Thread(() -> {
    try { Thread.sleep(500); } catch (InterruptedException ignored) {}
    System.out.println("t1 tamamlandı");
});
Thread t2 = new Thread(() -> {
    try {
        t1.join(); // t2, t1-i gözləyir, WAITING vəziyyətindədir
        System.out.println("t2, t1-i gözlədi");
    } catch (InterruptedException ignored) {}
});
t1.start();
t2.start();

Nümunə 4:

BLOCKED

Object lock = new Object();

Thread t1 = new Thread(() -> {
    synchronized (lock) {
        try { Thread.sleep(1000); } catch (InterruptedException ignored) {}
        System.out.println("t1 synchronized blokundan çıxdı");
    }
});
Thread t2 = new Thread(() -> {
    synchronized (lock) {
        System.out.println("t2 synchronized-a daxil oldu");
    }
});
t1.start();
Thread.sleep(100); // t1-ə lock-u ələ keçirməyə imkan verək
t2.start();
Thread.sleep(100); // t2-yə synchronized-a daxil olmağa cəhd etməsi üçün imkan verək
System.out.println("t2-nin vəziyyəti: " + t2.getState()); // BLOCKED

4. Axının vəziyyətini necə bilmək olar? Metodlar isAlive() və getState()

• isAlive() — axın işə salınıb və hələ tamamlanmayıbsa true qaytarır (

  TERMINATED

  artıq false deməkdir).
• getState() — axının cari vəziyyətini qaytarır (Thread.State enum-dan dəyər).

Thread t = new Thread(() -> {});
System.out.println(t.isAlive()); // false (NEW)
t.start();
System.out.println(t.isAlive()); // true (RUNNABLE/WAITING/...)
t.join();
System.out.println(t.isAlive()); // false (TERMINATED)

5. Niyə axını birbaşa “öldürmək” olmaz və digər praktiki məsləhətlər

“kill” metodu yoxdur!

Java-da əmrlə axını “öldürməyə” imkan verən metod yoxdur. Niyə? Çünki bu, təhlükəlidir: əgər axın hansısa resursu (fayl, qoşulma, bloklama) saxlayırsa, onu məcburi məhv etmək sistemi uyğunsuz vəziyyətdə qoya bilər.

Köhnəlmiş metodlar: stop(), suspend(), resume()

Java-nın qədim versiyalarında stop(), suspend(), resume() metodları vardı. İndi onlar @Deprecated kimi işarələnib və onların istifadəsi qətiyyən tövsiyə edilmir. Niyə?

• stop() axını istənilən anda öldürə bilər və məlumatı uyğunsuz vəziyyətdə qoya bilər.
• suspend() bloklanmanı saxlayan axını “dondura” bilər və onda bütün proqram asılar.
• resume() bəzən artıq tamamlanmış axını “əridə” bilmir.

Müasir yanaşma:
Axın dayandırma bayrağına (isInterrupted()) və ya digər siqnallara reaksiya verərək özünü düzgün şəkildə tamamlamalıdır.

Ən yaxşı təcrübələr

• Köhnəlmiş kimi işarələnmiş metodları çağırmayın.
• Axını dayandırmaq üçün dayandırma bayrağından istifadə edin (interrupt() və yoxlama isInterrupted()).
• Sazlama zamanı axınların vəziyyətlərini izləyin — bu, asılmaları və deadlock-ları tapmağa kömək edəcək.
• Əgər axının işinin tamamlanmasını gözləmək lazımdırsa, join()-u unutmayın.

6. Axının həyat dövrü ilə işləyərkən tipik səhvlər

Səhv №1: Axını təkrar işə salmaq.
Java-da axını yalnız bir dəfə işə salmaq olar. start() metodunu ikinci dəfə çağırsanız — IllegalThreadStateException alacaqsınız. Tapşırığı təkrar etmək lazımdırsa — yeni bir Thread obyekti yaradın.

Thread t = new Thread(() -> {});
t.start();
t.start(); // İstisna atacaq!

Səhv №2: run() ilə start()-ı qarışdırmaq.
Birbaşa run() çağırmaq kodu yeni axında işə salmır — o, cari axında (məsələn, main) icra olunur. Yalnız start() həqiqətən yeni axını işə salır.

Səhv №3: InterruptedException-i emal etməmək.
Əgər axın yatır və ya gözləyirsə və o dayandırılarsa, InterruptedException atılacaq. Onu görməməzlikdən gəlsəniz, axın “əbədi yuxuya” gedə və ya gözlənilmədən tamamlana bilər.

Səhv №4: Axının vəziyyətini yoxlamamaq.
Bəzən proqram ona görə asılır ki, bir axın artıq tamamlanmış və ya heç vaxt başlamayacaq başqa bir axını gözləyir. Diaqnostika üçün getState() və isAlive() istifadə edin.

Səhv №5: Axını idarə etmək üçün köhnəlmiş metodlardan istifadə etmək.
stop(), suspend(), resume() metodları — zərərlidir. “Hər şeyi tez düzəltmək” çox cazibədar görünsə belə, onlardan istifadə etməyin.

1

Tapşırıq

JAVA 25 SELF, səviyyə, dərs

Bağlanıb

Kosmik missiyanın başa çatmasının yoxlanması 🛰️

Kosmik missiyanın başa çatmasının yoxlanması 🛰️

Açıq

1

Tapşırıq

JAVA 25 SELF, səviyyə, dərs

Bağlanıb

İki işçinin işinin sinxronlaşdırılması 🤝

İki işçinin işinin sinxronlaşdırılması 🤝

Açıq