Proqramçının yolu

Niyə proqramçılar daim bu qədər xoşbəxt gəzirlər? Bu sualın cavabı sadə və bir az da çaşdırıcıdır: çünki sevdikləri işlə məşğuldurlar və çoxlu pulları var.

Proqramçılar dünyasına xoş gəlmisiniz.

Proqramçının maaşı

Proqramçı maaşlarından danışmaq istəyirəm. Ümumiyyətlə, maaş məsələləri necədir, hara getmək daha yaxşıdır, hara — yox. Əgər siz proqramçı deyilsinizsə və mövzunu özünüz anlamağa çalışsanız, çox ziddiyyətli məlumatlar əldə edə bilərsiniz.

Məsələ ondadır ki, proqramçı maaşına təsir edən əsas amil onun ixtisası deyil, işlədiyi yerdir. Bəzən eyni ixtisas səviyyəsində yaxşı və pis yer arasındakı fərq 2–10 dəfə ola bilər(!)

Hər an sizin ixtisas səviyyəniz sabitdir. Siz bir ayda iki dəfə təcrübəli ola və iki dəfə çox qazana bilməzsiniz. Amma bir ayda işi dəyişib iki dəfə çox almaq mümkündür. Gəlin görək, harada işləmək ən sərfəlidir.

Şirkətlərdə maaş səviyyəsinə güclü təsir göstərən üç amil:

1) Şirkətin əsas biznesi proqram təminatının hazırlanmasıdırmı.

2) Şirkət beynəlxalq bazara yönəlib, yoxsa daxili bazara.

3) Şirkətin sahibi qərb şirkətidir, yoxsa yerli.

Nəzərə alın ki, yaşadığınız şəhər həlledici rol oynamır. Yəni, əgər siz Drezdendə yaşayaraq tanışınız Nyu-Yorkdakından 10 dəfə az alırsınızsa, deməli, işə yuxarıda sadalanan amillər qarışıb.

Dəqiq rəqəmlər

Bütün dünya üzrə konkret rəqəmlər vermək çətindir. Şərqi Avropadakı vəziyyəti təsvir edək — bu, ümumilikdə IT-outsource/outstaff daha az-çox inkişaf etmiş bütün ölkələr üçün doğrudur.

Beş illik iş təcrübəsinə malik Java Senior Developer şirkətin səviyyəsindən asılı olaraq təxminən bu qədər qazana bilər:

Mövcud vəziyyətdə ən qəribə nədir?

Bütün proqramçıların yarısı 1 və 2-ci səviyyə firmalarda işləyir.

Hiylə nədədir bilmək istəyirsiniz?

3 və 4-cü səviyyə firmalarda yüzlərlə açıq proqramçı vakansiyası var. Bu şirkətlər daha yüksək maaşlar və adətən — xeyli yaxşı iş şəraiti təklif edirlər.

Həyatdan bir situasiya: iki Java Junior var. Onlardan biri ayda $100-a (1-ci səviyyə firmaya), digəri isə ayda $1,000-a (4-cü səviyyə) işləməyə gedir. Niyə az qazanmaq?

Boş dayanmasanız nəyə nail ola bilərsiniz

Əgər proqramlaşdırma sahəsində daim özünüinkişafla məşğul olsanız, bu gündən etibarən maaşınız təxminən belə dəyişəcək (+/- işlədiyiniz şəhərdən asılı olaraq bir neçə yüz dollar):

Plan

0–3 ay (Şagird)

Proqramlaşdırma haqqında çox az bilirsiniz. Bəlkə məktəbdə və/və ya universitetdə oxumusunuz, amma çox səthi.

Tapşırığınız — proqramlaşdırmanı öyrənmək və Java-nı mənimsəmək.

Məqsədiniz — Java Junior kimi ən azı 3-cü səviyyə şirkətə işə düzəlmək.

Planın ilk üç ayında heç nə qazanmırsınız, çünki sadəcə proqramlaşdırmanı öyrənirsiniz. Gələcəkdə ailəniz və çoxlu kreditləriniz olanda ixtisası dəyişmək xeyli çətin olacaq. Səhvi düzəltmək üçün normal həyatın bir ili üçün pul yığmalı olacaqsınız. Axmaq səhvlər etməyin.

3–15 ay (Java Junior Developer)

Artıq proqramçı kimi işləyirsiniz və təcrübəniz hər gün artır. Arxayınlaşmayın. Rahatlanmağa əsasınız olması üçün hələ çox iş görməlisiniz.

Tapşırığınız — Middle developer kimi sizə lazım olacaq texnologiyaları öyrənmək. Hansı texnologiyalar? Dünya dəyişir. İndi nə tövsiyə etsək də, həyat hər şeyi dəyişəcək. İnternetdə bir neçə vakansiya tapın və nələrin tələb olunduğuna baxın. Mütləq Bruce Eckel-in «Thinking in Java» kitabını oxuyun.

Java Junior kimi ilk iş ilinizdə məqsədiniz — Java Middle səviyyəsinə çatmaqdır. Heç kim bunun çox asan olduğunu demir, amma məqsədyönlü insan üçün tam mümkündür. Bu dərhal maaşın təxminən 1,500-ə qədər sıçramasına gətirəcək.

Proqramçı kimi 2-ci il (Java Middle Developer, level 1)

Keçən il yaxşı çalışdınız və artıq Java Middle Developer-siniz. Təxminən 1,500 maaşla normal yaşamaq olar. İşdə sizə ciddi tapşırıqlar verirlər və təcrübəniz sürətlə artır. İki-üç ilə Java Senior Developer səviyyəsinə çatacaqsınız. Bu prosesi sürətləndirməyin mənası yoxdur. Maaşda güclü artım yenə də almayacaqsınız.

Tapşırığınız — dizayn nümunələrini öyrənmək, Steve McConnell-in «Code Complete» kitabını oxumaq. Kodunuzun keyfiyyətini və komandada işləmə bacarıqlarınızı yaxşılaşdırın. Həftədə bir IT kitabı oxumağı qayda edin. Onda bir ildən sonra digərlərindən 50 kitab daha bilikli olacaqsınız. Bunu sonraya qoymayın: boş vaxtınız artmayacaq. Böyük ehtimalla ailəniz yaranacaq, yaxud varsa, genişlənəcək.

Məqsədiniz — Senior developer kimi ixtisaslaşacağınız bir neçə texnologiyanı seçməkdir. Hamısını öyrənmək mümkün deyil. Kiçik bir sahədə guru olmaq — yaxşı qərardır.

Proqramçı kimi 3-cü il (Java Middle Developer, level 2)

Artıq təcrübəli Middle developersiniz və Senior Developer olmağı düşünürsünüz. Bu xoş və prestijlidir. Maaşınız 2 min dollardan çoxdur (Kiyev üçün məlumat). Bu andan etibarən sizin kimi peşəkarlara tələbat təklifi üstələyir. Həmişə bir-iki günə iş tapa biləcəksiniz və çətin ki, indiki məbləğdən az alasınız. Əlbəttə, axmaqlıq etməsəniz.

Tapşırığınız — seçdiyiniz texnologiyaları öyrənməyə davam etməkdir. Daha yaxşı işləyin. İşəgötürən üçün deyil, özünüz üçün. Perspektivli texnologiyalı layihələrə (bu məqalənin yazıldığı vaxt Big Data kimi) düşməyə çalışın. Onsuz da ofisdə gündə 8 saat keçirirsiniz, bəs niyə bunun qarşılığında bir az daha çox pul və, daha da önəmlisi, gələcəkdə lazım olacaq qiymətli təcrübə qazanmayasınız?

Məqsədiniz — işi dəyişməkdir. Yaxşı kollektiv hər yerdə var. Yeni layihələr və texnologiyalarla qarşılaşacaqsınız. Vaxtından əvvəl stula bağlanmağa dəyməz. Əgər hələ də üçüncü səviyyə şirkətdə işləyirsinizsə, dördüncü səviyyəyə keçidi düşünün. Beşinci səviyyə, hər nə qədər cəlbedici olsa da, hələlik əlçatmazdır.

Proqramçı kimi 4-cü il (Java Senior Developer, level 1)

Senior developer oldunuz. Təbrik edirəm. Bəlkə buna hələ layiq olmadığınızı düşünürsünüz — yenə də təbrik edirəm. İndi vəzifənizə layiq olub-olmamağınız o qədər də vacib deyil, əsas odur ki, gələcəkdə layiq olasınız. Razılaşın, əvvəlcə yaxşı işi almaq və bir ilə ona çatmaq, yaxşı mövqeyə qədər yüksəlib onu daha bir il gözləməkdən yaxşıdır.

Ümid edirəm, məsləhətimi unutmadınız və həftədə bir kitab oxuyurdunuz — indi imkanlarınıza hər bir tələbə həsəd aparar. Düşünün: ciddi, 3 min dollara yaxınlaşan maaşınız var. Yəqin ki, hələ cavansınız. Bütün dünya ayaqlarınız altındadır.

Tapşırığınız — seçdiyiniz texnologiyalara yenidən baxmaqdır. Ola bilər ki, ixtisası dəyişməyiniz lazım olsun. Dünya dəyişdi, texnologiyalar dəyişdi, son iki ildə bilikləriniz də artdı. İndi verəcəyiniz qərar yaxın bir neçə il üçün seçiminiz olacaq. Sevdiyiniz texnologiyaları seçmək üçün ən münasib vaxtdır.

Məqsədiniz — bundan sonra inkişaf edəcəyiniz istiqaməti seçməkdir. Variantlar çoxdur, hamısını kimsə sadalaya bilməz, amma seçimi elə indi etmək lazımdır. Bu gün indinizi bir az dəyişsəniz, gələcəyinizdə böyük dəyişikliklərə səbəb olacaq.

Proqramçı kimi 5-ci il (Java Senior Developer, level 2)

Gələcəyinizi müəyyənləşdirmisiniz və arzunuzu gerçəkləşdirmək üzərində işləyirsiniz. Düzgün seçilmiş istiqamət irəli getmək istəyi ilə birləşəndə nəticə özünü çox gözlətmir. Təbriklər. Daha bir xoşbəxt insanın artmasına sevinirik.

Bir müdrik həqiqət var. İnsanlar çox vaxt bir ilə nəyə nail ola biləcəklərini şişirdir, beş ilə nəyə nail ola biləcəklərini isə az qiymətləndirirlər. Beş il əvvələ baxın. Elə belədir.

Tapşırığınız — axmaq qərarlar verməmək və tənbəlliyin təsiri altına düşməməkdir.

Məqsədiniz — istiqamət seçib irəliləməkdir. Elə bilirdiniz ki, bu sonudur? Məzuniyyət ilinizi xatırlayın. Bu son deyil, bu yalnız başlanğıcdır.

Gələcək ixtisaslaşma

Siz texniki mütəxəssis (yuxarı qol), menecer (aşağı qol) və ya muzdlu peşəkar/müstəqil məsləhətçi (orta qol) kimi inkişaf edə bilərsiniz. Hər şey üstünlüklərinizdən asılıdır.

Proqramçının karyerası

Proqramçı peşəsi digər peşələrdən fərqlənir. Yaxşı qazanmaq üçün menecer karyerası qurmağa ehtiyac yoxdur. Tez-tez elə olur ki, baş proqramçı öz menecerindən daha çox qazanır. Təcrübəniz artdıqca rəhbərliklə münasibətləriniz «rəis–işçi» nöqtəsindən «kino ulduzu və onun meneceri» tipinə doğru dəyişir. Öz dəyərini bilən, şıltaq proqramçılar həm layihələri, həm də vakansiyaları seçirlər. Özlərimiz üçün sevinək.

Belə yüksək səviyyəli və qlobal miqyasda tələbatlı proqramçı olmaq üçün nə lazımdır? Ən yeni və tələb olunan texnologiyalarda böyük təcrübəniz olmalıdır. Bunu necə əldə etmək olar? Cavab aşağıdadır.

İlk dəfə proqramçı kimi işə düzəldikdən sonra sizinlə iki şey baş verir və qəribə də olsa, bunlar həmişə gözə çarpmır.

1. Real layihələrdə iş təcrübəsi sürətlə toplanır. Proqramçı kimi bir il təcrübə ixtisasınızda universitetin 5 ilindən daha çox bilik və bacarıq verə bilər. Təcrübə o qədər önəmli göstəricidir ki, IT vakansiyalarında çox vaxt «3 il iş təcrübəsi olan Java proqramçısı tələb olunur» yazılır.

2. Siz gündə 8 saat yeni texnologiyalar öyrənirsiniz və bunun üçün üstəlik səxavətlə pul alırsınız. Bu amilin əhəmiyyətini qiymətləndirmək çətindir. Bəzən əldə edilən bacarıqlar o qədər dəyərlidir ki, onları qazanmaq üçün hətta pulsuz işləməyə, hətta üstündən ödəniş etməyə də dəyər. Əgər razılaşdığınız layihələri ağıllı seçsəniz, sizi başgicəlləndirici proqramçı karyerası gözləyir.

Bəs nəyi seçmək lazımdır?

Çox vaxt hansı texnologiyaların sizə faydalı olacağını bilmirsinizsə, seçim «xoşlayıram, xoşlamıram» və ya «dəbdədir, dəbdə deyil» prinsipi ilə edilir. Bu isə şans işidir. Odur ki, hara getmək istədiyinizi əvvəlcədən bilmək daha yaxşıdır.

Proqramçı üçün inkişaf yolları çoxdur, buna görə sadəlik naminə bir neçəsini seçib vəziyyətə öz baxışımızı təsvir edəcəyik. Bu sxemi sərt mövqe kimi yox, müəyyən aydınlıq gətirmək məqsədilə sadələşdirilmiş baxış kimi qəbul edin.

İki yüz illik proqramçı.

Ən çox proqramlaşdırma xoşunuza gəlirsə, yolunuz — Senior Developer, sonra Tech Lead Developer və arxitektor. Həmçinin sadəcə 50 il proqramçı işləyə bilərsiniz. Çox vaxt baş proqramçıların və tech lead-lərin maaşları menecerlərinin maaşlarını aşır. Uduzmayın.

Menecer. Sənin bəxtin gətirib, hamı kimi deyilsən.

Siz «düşmən» tərəfinə keçdiniz. Zarafat edirəm. Əgər sizdə güclü təşkilatçılıq qabiliyyəti açılıbsa, yolunuz — Team Lead, daha sonra Project Manager. Bu sizə direktor olma şansı verəcək və öz işinizi açanda kömək edəcək. Bunu istəyirsiniz, elə deyilmi?

Traktor oğurlamaq.

Artıq ailə və övladlarınız varsa, bəlkə də sabit iqtisadiyyatı olan ölkədə sakit və təminatlı həyat istəyirsiniz. Kanada, ABŞ, İsveçrə və ya hətta Avstraliyaya köç/miqrasiya barədə düşünürsünüz. Əla bacarıqlarınız və tələbatlı peşəniz var. Qab-qacaq yuyan kimi başlamayacaqsınız. Məsələn, Senior Java Developer kimi. Üstəlik, yəqin ki, daha yüksək maaşla. O qədər də pis deyil.

Parisdən başqa bütün dünyanı görmək və ölməmək.

Hələ ailəniz yoxdur və səyahət etmək istəyirsiniz. Upwork — hər şeyinizdir. Özünüzə sifarişçi tapın, onunla reytləri razılaşdırın — $20/saatdan başlayaraq, noutbuku götürüb yola çıxın. Maaşınız dünyanın istənilən ölkəsində normal yaşamaq üçün kifayət etməlidir. Niyə arzunuzu elə indi reallaşdırmağa başlamayasınız?