1. «İnsanlar artıq doğulmur, onları yetişdirirlər»
Yaxşı, hələ də buradasınızsa, davam edək. «Və mən sizə göstərəcəyəm, dovşan yuvası nə qədər dərindir» © 🐇
Gəlin sizə məhsulun hazırlanması prosesindən danışım — addım-addım ən yuxarı qlobal səviyyədən ən aşağıya — kod yazmağa qədər gedəcəyik. Düşünürəm, sizi bir neçə maraqlı kəşf gözləyir…
Müasir İТ məhsulları artıq yazılmır, onlar yaradılır. Onları kitabxanalardan, freymvörklərdən, üçüncü tərəf proqram və məhsullardan hissə-hissə yığırlar və ya ümumiyyətlə uzaq pullu və ya pulsuz onlayn xidmətlərdən istifadə edirlər 🧩.
Müasir məhsul — bu, texnologiyaların, xidmətlərin, həllərin və proseslərin bütöv bir «zooparkı»dır. İşin bir hissəsini insanlar görür, bir hissəsi avtomatlaşdırılıb, qalan 90 %-i isə ümumiyyətlə məlumat mərkəzlərində bulud xidmətləri tərəfindən yerinə yetirilir ☁️. Dünya artıq əvvəlki kimi deyil.
Amma ilk diqqət edəcəyiniz şey — daimi dəyişikliklərdir. Artıq siz proqram yazmırsınız, onlara dəyişikliklər edirsiniz.
2. Daimi dəyişikliklər
İşə gələcəksiniz və artıq 5 ildir məhsul üzərində çalışan 20 nəfərlik komandaya qoşulacaqsınız. Hazırda istifadəçilərə onun 7-ci versiyası əlçatandır. Və sizin vəzifəniz bu məhsula dəyişikliklər etmək olacaq. Kiçik — mövcud aktiv istifadəçiləri qorxutmamaq üçün.
Və bu asan olmayacaq, çünki məhsul artıq işləyir. Onun müştəriləri var və onlar pul ödəyirlər 💰. Buna görə heç nəyi sındırmaq olmaz. Artıq işləyən məhsula dəyişiklik etmək yeni məhsula nisbətən bir neçə dəfə çətindir. Bunun üçün xüsusi standartlar, miqrasiya protokolları və utilitlər var. Dərhal bir lətifə yadıma düşür:
İki köhnə dost görüşür: biri mexanik olub, o biri isə cərrah... Hərəsinin öz həyatı, qayğıları, sevincləri... Hər şeyi bir-birinə danışırlar, söz-söhbət maaşlara gəlir. Avtomexanik deyir: «Ayda 30 min qazanıram və bununla çox razıyam, bəs sən?» Kardiocərrah deyir: «Yaxşı, təxminən hər əməliyyata 100 min...» Burada avtomexanik maraqlanır: «Qəribədir, niyə bu qədər böyük fərq var? Axı səninlə eyni şeyi edirik — ehtiyat hissələrini dəyişirik». Cərrah ona deyir: «Gəl, maşına gedək, işə sal...» Mexanik maşını işə salır, cərrah kapotu açır və mexanikə deyir: «Bax görürsən, mühərrik işləyir? Dəyiş!» 😂
Hətta möcüzə baş versə və komandanız bir il boyu məhsulu sıfırdan yazsa və yalnız bundan sonra onu reliz etsə belə, bilirsiniz, sonra nə baş verəcək? Məhsulunuz uğurlu olsa, məhsul sahibi onu inkişaf etdirmək istəyəcək. Yeni versiya buraxmaq, hansısa funksionallıq əlavə etmək. Yaxud heç olmasa bir neçə eksperiment aparmaq. Və bilirsiniz, bunun ardınca nə gələcək? Dəyişikliklər 🙈
3. Məhsulun dəyəri
Müasir inkişaf baxımından dəyərə yalnız artıq reliz olunmuş kod və istifadəçilərin həqiqətən istifadə etdiyi xüsusiyyət malikdir. Əgər siz kod yazmısınızsa, o hardasa saxlanılır, işləyir, amma ondan insanlar istifadə etmirsə, onun dəyəri sıfıra yaxındır. Buna görə bütün kod mümkün qədər tez production-a çıxmalıdır 🚀
Kodunuz bu mərhələlərdən keçməlidir:
- ✔️ Siz onu yazdınız və işlədiyinə əmin oldunuz.
- 🔍 Sizin TeamLead onu review etdi və Git-də əsas budağa əlavə etdi.
- 🧪 Proqramın yığılması zamanı testlər göstərdi ki, siz vacib heç nəyi sındırmamısınız.
- 🧩 İntegrasiya testləri göstərdi ki, məhsul lazım olduğu kimi işləyir.
- 🛡️ Testçi bu kodu yoxladı və relizə icazə verdi.
- 📦 Sonra məhsulun yeni versiyasını yığmaq və onu serverdə reliz etmək lazımdır.
- 🐳 Məhsulun yeni versiyasını Docker Images kimi paketləmək və reliz etmək lazımdır.
- 🗄️ Ola bilsin, miqrasiya skriptlərini işə salmaq və verilənlər bazasında və/və ya digər üçüncü tərəf həllərində dəyişikliklər etmək lazım olacaq.
- 📊 Sonra hər şeyin lazım olduğu kimi işlədiyinə əmin olmaq üçün serverdə log-ları toplamaq lazımdır.
- ⏪ Qeyri-adi vəziyyət baş verdikdə, nəyisə sındırmısınızsa, yığmanı geri qaytarmaq, verilənlər bazasını əvvəlki vəziyyətinə gətirmək və istifadəçilərin məhsulun qeyri-sabit versiyası ilə işləyərkən etdikləri hərəkətləri itirməmək lazımdır.
Şirkətlərin çoxunda bu məsələlər artıq həll edilib: yeni proseslər qurulub, xüsusi mütəxəssislər işə götürülüb, xüsusi təhlükəsizlik protokolları və keyfiyyətə nəzarət standartları tətbiq edilib. Şirkət nə qədər böyükdürsə, kodun yazılmasından onun production-a düşüb dəyərə çevrilməsinə — insanlara fayda gətirməyə — qədər keçən vaxt bir o qədər az olur.
Şirkətlərin çoxunda kod bu yolu iki həftəyə keçir. Amma elə şirkətlər var ki, həftədə bir və ya hətta hər gün reliz edirlər. Xüsusi unikumlar — gündə bir neçə dəfə.
Yazılmış kodun dəyəri yoxdur. Dəyər yalnız production-da işləyən kod gətirir.
GO TO FULL VERSION