İnkişaf mühiti qurulması

7.1 PyCharm-ın yüklənməsi

«Proqram yazmaq üçün proqram yazmaq lazımdır». Bu sitatda mütləq bir məntiq var. Ancaq bu prosesə başlamaq üçün IDE (PyCharm) inkişaf mühitini quraşdırmalı, Python SDK-nı qoşmalı və ilk layihəni yaratmalısınız. Gəlin elə bundan başlayaq.

Addım 1. Əvvəlcə PyCharm-ı yükləmək lazımdır. Google axtarışında PyCharm yazın və ya sadəcə tərtibatçının saytına birbaşa keçid ilə gedin.

Addım 2. Cəsarətlə Download düyməsinə klikləyin. Əvvəllər istifadəçilər ödənişli və pulsuz versiyalar arasında seçim etməli idilər, lakin indi PyCharm vahid proqram olub.

Addım 3. Sayt əməliyyat sisteminizi özü müəyyən edəcək. Əgər bu baş vermədisə, səhifənin yuxarı hissəsində onu əl ilə seçin.

PyCharm 2025.3 versiyasının xüsusiyyətləri

2025-ci ildən etibarən PyCharm vahid məhsul oldu, buna görə də yükləmə zamanı versiya seçimi ilə əziyyət çəkməyə ehtiyac yoxdur. Əsas xəbər — Jupyter Notebook, verilənlər bazaları və SQL dili dəstəyi artıq pulsuz olub. Abunəlik almadan birbaşa proqramın baza versiyasında bazalara qoşula və sorğular yaza bilərsiniz.

7.2 PyCharm-ın quraşdırılması

Yüklədikdən sonra quraşdırma faylını işə salın. Quraşdırma sürətli keçir:

macOS-da quraşdırma

macOS-da proses maksimum dərəcədə sadədir. Yüklənmiş faylı açın və PyCharm ikonunu Applications qovluğuna sürükləyin. Hər şey hazırdır. İndi proqramı Launchpad və ya Spotlight axtarışı vasitəsilə hər hansı digər tətbiq kimi işə salın.

Quraşdırmadan sonra PyCharm köhnə versiyalardan parametrləri köçürməyi təklif edə bilər. Əgər inkişaf mühitini ilk dəfə qurursunuzsa, köçürəcəyiniz heç nə yoxdur. Cəsarətlə Skip Import seçin. Bu, əlavə problemlər olmadan təmiz başlanğıca zəmanət verir.

7.3 İlk layihənin yaradılması

Yalnız PyCharm-ı işə salmaq və iş sahəsini hazırlamaq qaldı.

İlk işə salma zamanı sınaq Pro-rejimini aktivləşdirə bilərsiniz. Sınaq müddəti bitdikdə, PyCharm abunəlik almağı və ya pulsuz versiyada qalmağı təklif edəcək. Kursumuz üçün heç nə almağa ehtiyac yoxdur — baza alətləri artıqlaması ilə kifayət edəcək.

Addım 1. Qarşınızda başlanğıc pəncərəsi açılacaq.

İnterfeys üç məntiqi zonaya bölünüb, hər biri öz tapşırıqlarına cavabdehdir.

Sol panel: layihələrin idarə edilməsi

Burada son işlərinizin siyahısı yerləşir. Əgər PyCharm-ı ilk dəfə açırsınızsa, bu siyahı boş olacaq. Yuxarıda üç əsas düymə yerləşir:

• Open kompüterinizdə artıq mövcud olan kod qovluğunu açmağa imkan verir.
• New sıfırdan yeni layihə yaratmaq sehrbazını işə salır.
• Clone Repository GitHub kimi uzaq mənbələrdən kodu yükləmək üçün lazımdır.

Mərkəzi sahə:

Bu zona uzun tənzimləmələr olmadan dərhal işə başlamaq üçün yaradılıb. Burada ən tez-tez edilən hərəkətlər üçün düymələr yerləşir:

• New Script kod yazmaq üçün müvəqqəti fayl yaradır. Bu, hər hansı bir ideyanı tez yoxlamaq lazım olduqda və bütöv layihə yaratmaq istəmədikdə rahatdır.
• New Notebook interaktiv Jupyter bloknotlarını açır. Əvvəllər bu funksiya ödənişli idi, lakin indi verilənlər və qrafiklərlə işləmək üçün hər kəsə əlçatandır.
• Import File bir konkret faylı redaktora yükləməyə imkan verir.
• Learn daxili interaktiv kursu işə salır, bu kurs sizə qısayol düymələrini və refaktorinq üsullarını öyrədəcək.
• Plugins əlavələr mağazasını açır, burada yeni tərtibat mövzuları və ya digər dilləri dəstəkləmək üçün alətlər tapa bilərsiniz.

3. Aşağı panel

Ekranın ən aşağısında PyCharm-ı dərhal özünüzə uyğunlaşdıra bilərsiniz. Theme menyusu rəng sxemini dəyişməyə imkan verir, əgər standart qaranlıq mövzu sizə uyğun deyilsə. Yanında Keymap tənzimləməsi yerləşir, burada vərdiş etdiyiniz klaviatura düzülüşünü seçə bilərsiniz.

Orada həmçinin Enable non-modal Welcome screen keçid düyməsi yerləşir. Defolt olaraq başlanğıc pəncərəsi əsas menyu kimi işləyir və siz layihə açmayana qədər proqramın yuxarı panellərinə giriş vermir. Əgər bu tənzimləməni aktivləşdirsəniz, qarşılama pəncərəsi adi tab vərəqi kimi davranacaq. Bu sizə yuxarıdakı əsas menyudan sərbəst istifadə etməyə və hələ kod yazmağa başlamazdan əvvəl mühit parametrlərini dəyişməyə imkan verəcək.

Addım 2. Layihə yaratmaq üçün + New... - New Project... düyməsinə basın (sol panel). Menyuda parametrləri tənzimləyin:

Tənzimləmələr təxminən belə görünməlidir:

• Pure Python — sol menyuda məhz bu bənd seçilməlidir. Bu, əlavə üstqurumlar olmadan klassik tətbiqlər yaratmaq üçün standart rejimdir.
• Location — burada layihənizin yerləşəcəyi yolu göstərirsiniz. Diqqət yetirin ki, burada ad üçün ayrıca sahə yoxdur. Layihənizin adı bu sətirdəki son söz olacaq pythonProject.
• Create a welcome script — əgər bunu yandırsanız, PyCharm ən sadə kodla main.py faylını avtomatik yaradacaq. Bu sizə proqramı dərhal işə salmağa və hər şeyin işlədiyini yoxlamağa imkan verəcək.
• Interpreter type — burada defolt olaraq Project venv dayanır. Bu tənzimləməni dəyişməz saxlayın. O, layihəniz üçün izolyasiya edilmiş virtual mühit yaradır. Bu o deməkdir ki, burada quraşdırdığınız kitabxanalar digər layihələrinizlə münaqişə yaratmayacaq.
• Python version — əmin olun ki, burada 3.12 və ya 3.13 versiyası seçilib. Əgər seçilməyibsə, açılan siyahını açın. PyCharm kompüterdə yoxdursa, lazımi Python versiyasını özü yükləyib quraşdıra bilir.

Bütün bəndləri yoxladıqdan sonra cəsarətlə göy Create düyməsinə basın.

Siz həmçinin mühitin tənzimlənməsi üçün digər variantları görə bilərsiniz:

• uv — bu, müasir və çox sürətli paket meneceridir. O, ildırım sürəti ilə işləyir, lakin başlanğıc üçün onun imkanları artıq görünə bilər.
• Base conda — verilənlər elmi ilə məşğul olanlar və artıq Anaconda paylanmasını quraşdıranlar üçün lazımdır. Bu, analitiklər və Data Science mühəndisləri üçün standart seçimdir.
• Custom environment — tamamilə əl ilə tənzimləmə üçün lazımdır. Bu bəndi konkret mövcud interpretatoru qoşmaq və ya asılılıqların idarə edilməsi üçün spesifik alətlərdən istifadə etmək istəyən təcrübəli tərtibatçılar seçir.

Lakin unutmayın ki, təlimimiz üçün ideal və ən etibarlı seçim standart Project venv olaraq qalır.

Addım 3. Python-un avtomatik yüklənməsi başlayacaq. Bu bir neçə dəqiqə çəkəcək.

Addım 4. Əgər hər şey düzgün edilibsə, ilk faylınızla kod redaktoru açılacaq. Təbrik edirik!

1. Layihənin indekslənməsi

Aşağı panelin mərkəzində yüklənmə göstəricisini görəcəksiniz. Bu məqamda PyCharm layihənizin bütün fayllarını və Python kitabxanalarını skan edir. Proqram lazımi sinifləri dərhal tapmaq və ağıllı ipucları vermək üçün kodunuzun xəritəsini qurur. Bu zolaq yox olana qədər inkişaf mühiti adi haldan bir az yavaş işləyə bilər. Sadəcə ona bu prosesi bitirmək üçün bir neçə dəqiqə verin.

2. İnterpretatorun yoxlanılması

Sağ aşağı küncdə Python dilinin qoşulma statusu göstərilir. Əgər orada Python 3.ХХ kimi yazı görürsünüzsə, deməli quraşdırma uğurla keçib. İnkişaf mühiti interpretatoru görür və əmrlərinizi yerinə yetirməyə hazırdır.

Əgər orada No interpreter yazılıbsa, növbəti mühazirədə bunu necə düzəltməyi araşdıracağıq.

Windows istifadəçiləri üçün

Sağ aşağıda Microsoft Defender haqqında xəbərdarlıq pəncərəsi görünə bilər. Məsələ ondadır ki, daxili Windows antivirusu layihənin hər faylını real vaxt rejimində yoxlayır, bu da PyCharm-ın işini xeyli ləngidir. Bu bildirişdə cəsarətlə Automatically və ya Exclude folders düyməsinə basın. Bu, layihə qovluğunu antivirusun istisnalarına əlavə edəcək və proqramların işə salınmasını əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirəcək.

7.4 Parametrlərin zavod vəziyyətinə qaytarılması

Əgər təsadüfən artıq şeylərə klikləmisinizsə, interfeys qəribə olubsa və ya proqram qeyri-adi davranırsa, onu yenidən quraşdırmağa ehtiyac yoxdur. Sadəcə hər şeyi ilkin vəziyyətə qaytarmaq olar.

File menyusuna keçin, Manage IDE Settings seçin və Restore Default Settings düyməsinə basın. Proqram yenidən yüklənəcək və ilk gündəki kimi tamamilə təmiz olacaq. Bu, konfiqurasiyadakı hər hansı səhvləri düzəltməyin ən sürətli yoludur.