Wyrażenia warunkowe: CASE <wyrażenie> WHEN ... THEN ... ELSE ... END

Jeśli już znasz CASE, sposób na wstawianie logiki bezpośrednio do zapytania. Ale nie każdy wie, że CASE ma dwie formy. Jeśli CASE WHEN ... to sprawdzanie warunków w stylu if-else, to prosty CASE to jak switch-case z innych języków: porównuje jedno wyrażenie z kilkoma wartościami i wykonuje odpowiedni blok.

Wygląda to bardziej kompaktowo i intuicyjnie, gdy porównujesz jedno pole z ustalonymi wartościami.

Składnia prostego CASE

CASE expression
    WHEN value1 THEN result1
    WHEN value2 THEN result2
    ...
    ELSE default_result
END

Wszystko proste:

• expression — to wyrażenie lub pole, które porównujesz z wartościami value1, value2 itd.
• THEN wskazuje, co zwrócić przy trafieniu.
• ELSE — co zwrócić, jeśli nic nie pasuje (można pominąć, ale lepiej nie).

Przykład: Oceny studentów

Wyobraź sobie tabelę students z kolumną grade, która zawiera liczbę całkowitą od 2 do 5. Chcemy wyświetlić tekstową interpretację ocen.

SELECT
    name,
    grade,
    CASE grade
        WHEN 5 THEN 'Celujący'
        WHEN 4 THEN 'Bardzo dobry'
        WHEN 3 THEN 'Dostateczny'
        WHEN 2 THEN 'Niedostateczny'
        ELSE 'Nieznane'
    END AS ocena_slownie
FROM students;

Tutaj CASE porównuje wartość pola grade z ustalonymi wartościami 2, 3, 4, 5.

Przykład: Kategorie produktów po kodzie

W tabeli products jest pole category_code, gdzie są krótkie etykiety: 'el', 'frn', 'bks' itd. Chcemy wyświetlić czytelną nazwę kategorii.

SELECT
    product_name,
    category_code,
    CASE category_code
        WHEN 'el' THEN 'Elektronika'
        WHEN 'frn' THEN 'Meble'
        WHEN 'bks' THEN 'Książki'
        ELSE 'Inne'
    END AS category_name
FROM products;

Ten trik jest szczególnie wygodny, gdy trzeba wyświetlić "ludzki" tekst zamiast kodu.

Przykład: Nazwy miesięcy

Czasem chcesz wyświetlić nazwy miesięcy jako tekst po numerze:

SELECT
    EXTRACT(MONTH FROM order_date) AS month_number,
    CASE EXTRACT(MONTH FROM order_date)
        WHEN 1 THEN 'Styczeń'
        WHEN 2 THEN 'Luty'
        WHEN 3 THEN 'Marzec'
        WHEN 4 THEN 'Kwiecień'
        WHEN 5 THEN 'Maj'
        WHEN 6 THEN 'Czerwiec'
        WHEN 7 THEN 'Lipiec'
        WHEN 8 THEN 'Sierpień'
        WHEN 9 THEN 'Wrzesień'
        WHEN 10 THEN 'Październik'
        WHEN 11 THEN 'Listopad'
        WHEN 12 THEN 'Grudzień'
        ELSE 'Nieznane'
    END AS month_name
FROM orders;

Tutaj prosty CASE sprawia, że to, co normalnie byłoby liczbami od 1 do 12, staje się czytelne.

Praca z NULL w prostym CASE

Ważne, żeby wiedzieć, że jeśli wartość porównujesz z NULL, to wynik będzie NULL, bo NULL = NULL — to nie jest prawda, tylko nieznane.

Przykład z NULL:

SELECT
    user_id,
    status,
    CASE status
        WHEN 'active' THEN 'Aktywny'
        WHEN 'blocked' THEN 'Zablokowany'
        WHEN NULL THEN 'Brak statusu'  -- nie zadziała!
        ELSE 'Nieznane'
    END AS user_state
FROM users;

Zamiast WHEN NULL lepiej użyć ELSE, albo po prostu zastosować wyszukiwawczy CASE (który omawialiśmy na poprzednim wykładzie):

CASE
    WHEN status IS NULL THEN 'Brak statusu'
    ...

Porównanie z wyszukiwawczym CASE

Praktyczne przypadki

Przykład: Wizualizacja statusu zgłoszenia

SELECT
    request_id,
    CASE status
        WHEN 'new' THEN '🟡 Nowe'
        WHEN 'in_progress' THEN '🔵 W trakcie'
        WHEN 'done' THEN '🟢 Zakończone'
        ELSE '⚪ Nieznane'
    END AS status_label
FROM requests;

Tutaj CASE działa jak tłumacz: zamienia techniczne statusy na czytelne (i nawet sympatyczne) etykiety. I jeśli status jest nieznany lub NULL — użytkownik dostanie ⚪ „Nieznane”.

Przykład: Grupowanie po kategoriach do raportu

SELECT
    CASE department
        WHEN 'HR' THEN 'Kadry'
        WHEN 'IT' THEN 'Technologie'
        WHEN 'FIN' THEN 'Finanse'
        ELSE 'Inne'
    END AS dept_name,
    COUNT(*) AS staff_count
FROM employees
GROUP BY
    CASE department
        WHEN 'HR' THEN 'Kadry'
        WHEN 'IT' THEN 'Technologie'
        WHEN 'FIN' THEN 'Finanse'
        ELSE 'Inne'
    END;

Wynik:

Co tu się dzieje:

• Pracownicy z działu HR trafiają do kategorii Kadry.
• IT — to Technologie.
• FIN — to Finanse.
• Wszystko inne, w tym SALES i NULL, trafia do Inne. Takie podejście świetnie się sprawdza przy tworzeniu przyjaznych i czytelnych raportów.

Typowe błędy

• Zapomniałeś ELSE → dostaniesz NULL, jeśli żadna wartość nie pasuje.
• Porównujesz z NULL → nie działa, użyj IS NULL i wyszukiwawczego CASE.
• Porównujesz niekompatybilne typy → na przykład, CASE grade WHEN '5' jeśli grade to typ liczbowy.

Prosty CASE — to twoje narzędzie, gdy trzeba porównać jedną wartość z zestawem możliwych. Jest kompaktowy, czytelny i szczególnie przydatny do klasyfikacji tekstowej, wizualizacji, zamiany kodów i wygodnego grupowania.

Jeśli jednak musisz sprawdzać zakresy, NULL lub bardziej złożone warunki — użyj wyszukiwawczego CASE. SQL lubi jasność. A CASE — to twoje narzędzie, żeby nadać tej jasności formę.