Instalacja Linuxa: wybór środowiska, demonstracja instalacji

1. Instalacja Linuxa

No dobra, do tej pory już poznaliście ciekawą historię Linuxa, wiecie, że każda dystrybucja to taki zestaw z jądra, bibliotek i narzędzi, a każda z nich ma swój klimat (albo "package manager", jak kto woli). Dzisiaj wchodzimy w praktykę i instalujemy Linuxa! To ten moment, kiedy teoria zamienia się w coś, co można pomacać. No, albo przynajmniej poklikać kursorem w terminalu.

Masz do wyboru 3 opcje systemu operacyjnego:

1. Linux - nie musisz nic dodatkowo instalować
2. MacOS - bazuje na Unixie i jest kompatybilny z Linuxem. Do nauki podstaw Linuxa spokojnie wystarczy.
3. Windows:
   • Windows 11 - po prostu włącz WSL2 i działamy na wbudowanym jądrze Linuxa.
   • Windows 10 - zaktualizuj się i włącz WSL2
   • Windows 8 lub starszy - musisz zainstalować Linuxa na maszynie wirtualnej.

---

2. Jak wybrać odpowiednią dystrybucję?

Czym różnią się dystrybucje?

Zanim rzucisz się w wir instalacji, warto ogarnąć, która dystrybucja będzie dla Ciebie najlepsza. Oto kilka podpowiedzi, żeby dobrze wybrać:

Złota zasada: jeśli dopiero zaczynasz, wybierz Ubuntu. To taki Linux z kółkami bocznymi.

Minimalne wymagania

Do działania Linuxa nie potrzebujesz superkomputera. Oto przykładowe wymagania dla podstawowej dystrybucji:

• Procesor: 2-rdzeniowy, 1 GHz lub więcej.
• Pamięć RAM: 2 GB (im więcej, tym lepiej).
• Wolne miejsce na dysku: od 20 GB.
• Wsparcie BIOS/UEFI.

Jeśli masz chociaż 4 GB RAM, Linux będzie śmigał. A jak mniej — też pójdzie, tylko z lekkim "zapasem cierpliwości".

---

3. Jak przygotować się do instalacji?

Sposób instalacji: Maszyna wirtualna czy fizyczny sprzęt?

Masz dwa główne podejścia:

1. Instalacja na maszynie wirtualnej. To idealny sposób, żeby przetestować Linuxa bez ryzyka. Możesz użyć takich programów jak:

   • VirtualBox: darmowy i popularny.
   • VMware Workstation Player: darmowy do użytku niekomercyjnego.

2. Instalacja fizyczna. Jeśli chcesz "przyhamować Windowsa" albo masz stary laptop, to jest Twój wybór.

Tworzenie bootowalnego pendrive'a

Jeśli chcesz zainstalować Linuxa na fizycznym sprzęcie, będziesz potrzebować bootowalnego pendrive'a. Program Rufus na Windows świetnie się do tego nadaje. Albo użyj Etcher.

1. Pobierz obraz ISO dystrybucji z oficjalnej strony.
2. Zainstaluj Rufus/Etcher.
3. Uruchom program i wybierz swój obraz ISO oraz pendrive'a.
4. Rozpocznij nagrywanie.

I tyle, Twój pendrive gotowy!

---

4. Instalacja fizyczna

Nadszedł najciekawszy moment naszego wykładu. Instalujemy Linuxa. Na przykładzie Ubuntu.

1. Ustawienia BIOS/UEFI

Żeby komputer wystartował z USB, może być konieczna zmiana ustawień BIOS lub UEFI. Robi się to tak:

1. Zrestartuj komputer.
2. Podczas uruchamiania naciśnij odpowiedni klawisz (często to Del, F2, Esc, ale zależy od sprzętu).
3. Przejdź do zakładki "Boot" i ustaw USB na pierwszym miejscu.

Gratulacje, to była Twoja pierwsza mini-przygoda w świecie magii systemowej!

2. Bootowanie instalatora

Po ustawieniu BIOS zrestartuj komputer z podłączonym pendrivem. Powita Cię coś w stylu "Try Ubuntu without installing" i "Install Ubuntu". Wybierz drugą opcję.

3. Wybór języka i układu klawiatury

Pierwszy krok w instalatorze — wybierz język. Dla większości to "Polski" albo "English", jeśli wolisz angielski interfejs. Potem ustaw klawiaturę (zwykle wybierana jest automatycznie, ale sprawdź jeszcze raz).

4. Wybór typu instalacji

Na tym etapie możesz wybrać:

• Erase disk and install Ubuntu — jeśli chcesz całkowicie zastąpić obecny system (stary komputer, czysta instalacja).
• Install Ubuntu alongside Windows — jeśli chcesz zachować Windowsa.
• Something else — dla zaawansowanej konfiguracji partycji.

Dla początkujących najlepiej wybrać pierwszą opcję. Jeśli wybrałeś "coś innego", już jesteś ekspertem, więc lecimy dalej.

5. Konfiguracja partycji dysku

Jeśli jednak wybrałeś "Something else", musisz utworzyć następujące partycje:

• /: partycja główna. Zalecane minimum 20 GB.
• swap: partycja wymiany. Dla systemów z 2-4 GB RAM swap powinien mieć 2x więcej niż RAM.
• /home: partycja na dane użytkownika (zalecana, ale nieobowiązkowa).

Tak to wygląda w GUI instalatora:

[ + ] Utwórz partycję
Typ: Ext4
Punkt montowania: /
Rozmiar: 20 GB

Po wszystkim kliknij "Kontynuuj".

6. Konfiguracja użytkownika

Wymyśl nazwę użytkownika i hasło. To będą Twoje magiczne klucze do systemu. Nazwa komputera może być np. "Tux-PC" albo "To_komputer".

Oto kilka wskazówek:

• Hasło: nie "12345". Lepiej coś trudniejszego, ale łatwego do zapamiętania.
• Automatyczne logowanie: wyłącz, jeśli zależy Ci na bezpieczeństwie.

7. Zakończenie instalacji

Po ustawieniach instalator zacznie kopiować pliki. To trwa od 10 do 30 minut, zależnie od sprzętu.

Gdy wszystko się skończy, poprosi Cię o restart komputera. Brawo, właśnie zainstalowałeś Linuxa!

---

5. Pierwsze kroki po instalacji

1. Sprawdź system

Po uruchomieniu zobaczysz pulpit albo terminal. Pierwsze co warto zrobić:

• Otwórz menu i znajdź "Terminal". Witaj w CLI!
• Wykonaj kilka komend na sprawdzenie:

   whoami    # Sprawdź swoją aktualną nazwę użytkownika.
   uname -a  # Upewnij się, że jesteś na Linuxie.

2. Zainstaluj aktualizacje

Dla Ubuntu to proste:

sudo apt update && sudo apt upgrade -y

I tu pierwsza zaleta Linuxa: wszystko się aktualizuje bez restartu.

---

6. Częste błędy i ich rozwiązania

• Komp nie widzi pendrive'a przy starcie. Najczęściej winny jest źle ustawiony BIOS. Sprawdź, czy pendrive jest wybrany jako urządzenie startowe.
• Brak miejsca na dysku. Upewnij się, że wcześniej zwolniłeś wystarczająco miejsca lub dobrze podzieliłeś partycje.
• Zeppelin Windowsa (albo tak Ci się wydaje). Nie panikuj! Jeśli Windows się nie uruchamia, często pomaga komenda naprawy bootloadera w Linuxie. Szukaj "GRUB repair".

---

Gratulacje, posadziłeś swoje drzewo... to znaczy, skonfigurowałeś swój pierwszy system Linux! Teraz masz narzędzie do pracy i zabawy, a przed Tobą nowe horyzonty linii poleceń!

7. Jak zainstalować Linuxa używając Virtualboxa

Jeśli nigdy nie instalowałeś maszyn wirtualnych, poniżej znajdziesz instrukcję krok po kroku ze zdjęciami.

Będziesz potrzebować:

• Instalator Oracle VM VirtualBox dla Windows Hosts Link do pobrania: Download Oracle VM VirtualBox
• Obraz systemu operacyjnego Ubuntu Linux w formacie ISO Link do pobrania: Download Ubuntu Desktop

Na początek zainstaluj i uruchom aplikację VirtualBox.

Tworzymy maszynę wirtualną

Najpierw zainstaluj, uruchom VirtualBox i kliknij przycisk „New”.

Wypełnij pola: "Name", "Folder", "ISO".

Teraz możesz wybrać typ instalacji: automatyczny lub ręczny. Nie chcemy automatycznej instalacji, więc zaznacz pole "Skip unattended installation".

Przy instalacji automatycznej w następnym kroku musisz podać nazwę użytkownika i hasło. Warto je zmienić, bo domyślne wartości utworzą użytkownika bez dostępu do sudo.

Warto też zaznaczyć "Guest Additions", które dają sporo fajnych funkcji, jak zmiana rozdzielczości i dynamiczne skalowanie ekranu — polecam!

Automatyczna instalacja ruszy po skonfigurowaniu maszyny. Przy pierwszym uruchomieniu kliknij "Start".

Ustal zasoby maszyny wirtualnej.

W kolejnym kroku możesz ustawić, ile RAMu i procesorów z głównego kompa może używać maszyna wirtualna. Staraj się trzymać w zielonych strefach suwaków, żeby nie zamulić kompa.

Potem ustaw rozmiar dysku dla maszyny wirtualnej.

Domyślnie dysk będzie się dynamicznie powiększał w razie potrzeby do ustalonego limitu. Jeśli chcesz od razu przydzielić cały rozmiar, zaznacz "Pre-allocate Full Size"

Na koniec kliknij „Gotowe”, żeby zainicjować maszynę!

Po tym masz już maszynę wirtualną, ale jeszcze bez systemu operacyjnego.

Instalujemy Linuxa

Kliknięcie „Start” powinno wywołać okno dialogowe.

Jeśli pojawią się błędy, spróbuj zrestartować komputer. Żeby dokładnie znaleźć przyczynę, sprawdź szczegółowy log, którego ścieżka jest w oknie błędu.

Wybierz "Try or Install Ubuntu".

Czekamy. Po uruchomieniu instalatora wybierz język.

Możesz wybrać dowolne potrzebne ustawienia dostępności.

Twój układ klawiatury.

Połącz się ze swoją siecią. To pozwoli Ubuntu pobrać aktualizacje i sterowniki.

Wybierz instalację Ubuntu.

Będziesz mieć do wyboru instalację interaktywną lub automatyczną. Interaktywna to standard, ale bardziej zaawansowani mogą użyć automatycznej do importu pliku konfiguracyjnego z serwera www.

Wybierz między "Default selection" a "Extended selection". Zwykła instalacja to podstawowe programy, które można rozszerzać przez Centrum Aplikacji. Rozszerzona zawiera dodatkowe narzędzia offline.

Na kolejnym ekranie możesz zainstalować zewnętrzne oprogramowanie dla lepszej obsługi sprzętu i multimediów. Zaznacz obie opcje.

Na tym ekranie wybierz typ instalacji. Żeby zainstalować Ubuntu jako jedyny system, wybierz "Usuń dysk i zainstaluj Ubuntu".

Podaj swoje imię i nazwę komputera do sieci. Potem utwórz nazwę użytkownika i mocne hasło.

Wybierz swoją lokalizację i strefę czasową.

Gotowe do instalacji.

Jeśli na początku instalacji wybrałeś import pliku automatycznej instalacji, od razu przejdziesz do tego ekranu, żeby potwierdzić ustawienia.

Kliknij "Install" i ciesz się instalacją.

Potem ruszy partycjonowanie, kopiowanie plików, instalacja aktualizacji i inne procesy, które nie wymagają Twojej ingerencji.

Po zakończeniu instalacji pojawi się prośba o restart komputera.

Łączymy system hosta i maszyny na Linuxie

Ale to jeszcze nie wszystko. Warto zainstalować tzw. „Guest Additions”. Zawierają sterowniki i inne pliki systemowe, które poprawiają wydajność i dają dodatkowe funkcje między systemem hosta a gościem.

Wybierz menu „Devices” w VirtualBoxie, potem „Insert Guest Additions CD image” i poczekaj na propozycję uruchomienia aplikacji z wirtualnego napędu.

Wirtualny system Ubuntu Linux jest zainstalowany i gotowy do pracy.

Link do oficjalnej dokumentacji: Oracle VM VirtualBox User Manual